Planina Cer na kojoj se 1914. godine odigrala čuvena bitka, u kojoj je, u prethodnim balkanskim ratovima, potpuno iscrpljena vojska Kraljevine Srbije do nogu potukla brojniju i opremljeniju austrougarsku soldatesku, trebalo bi postane trajni spomenar ne samo prvog velikog uspeha saveznika Antante, već i celokupnog stradanja srpskog naroda i njegove velike pobede u Velikom ratu. Cer jeste već stotinu godina duhovna vertikala Srbije, ali je u svakom drugom pogledu bio skrajnut.

Izgradnja Memorijalnog kompleksa na ovoj izrazito šumovitoj planini, obrasloj cerom i grabom – koja se kao ostrvo izdiže na obodu panonskog basena – projekat je koji podržao predsednik Srbije Aleksandar Vučić, a konačno će ispraviti ovu veliku istorijsku nepravdu.

Vlada Republike Srbije je donela odluku, a Ministarstvo građevina saobraćaja i infrastrukture je naručilo izradu prostornog plana područja posebne nemene planine Cer, i za to opredelilo 12,6 miliona dinara.

Granicom prostornog plana obuhvaćene su katastarske opštine: Bela Reka, Petkovica, Radovašnica, Desić, Dvorište, Rumska, Tekeriš, Trbosilje, Milina, Lešnica, Čokešina, Kamenica, Joševa, Jadranska Lešnica, Novo Selo i Donji Dobrić. Planirano zaštićeno područje Cera prostire se na ukupnoj površini od oko 80 kvadratnih kilometara.

– Nije bilo lako krenuti, imajući u vidu otpor koji je prema Ceru decenijama stvaran u komunističkoj Jugoslaviji. U obeležavanje jednog veka od početka Velikog rata, govorim o našem području, ušli smo skromno, otvaranjem crkve Svetog Jovana Šangajskog na Ceru (2014), ali evo, imamo priliku da propušteno ispravimo – ističe protojerej Vojislav Petrović, jedan od najagilnijih u Inicijativnom odboru za izgradnju Memorijalnog kompleksa na Ceru.

On kaže da je od osam gradova i opština Mačvanskog okruga, njih sedam: Loznica, Krupanj, Ljubovija, Koceljeva, Vladimirci, Mali Zvornik i Bogatić prihvatilo inicijativu i odazvalo se pozivu za formiranje privrednog društva koje će brinuti o realizaciji projekta, videvši u njemu mogućnost ne samo za turističi, već i privredni razvoj ruralnog područja u svojim sredinama, osim najveće – grada Šapca.

– Neshvatljivo je da svoj odnos prema republičkoj vlasti šabački čelnici demonostriraju čak i opstrukcijom jedne ovako plemenite ideje – naglašava sveštenik Petrović.

U međuvremenu, Ministarstvo građevina saobraćaja i infrastrukture, u saradnji sa Udruženjem arhitekata Srbije raspisalo je konkurs za idejno rešenje Memorijalnog kompleksa na Ceru. Na konkurs je stiglo 18 radova, o kojima je nedavno odlučivao žiri u sastavu: akademik prof. Branislav Mitrović, arhitekta, kao predsednik, i članovi – mr Đorđe Milić, dipl. prostorni planer, Vidoje Petrović, gradonačelnik Loznice, Milan Đurić, arhitekta i dr Vladimir Milenković, arhitekta.

Fond od 1.550.000 dinara raspoređen je na prvu i drugu nagradu, dve treće nagrade i dva otkupa. Prva nagrada u iznosu od 500.000 dinara dodeljena je autorskom timu „Workshop 4mind ARCHITECTURE“, koji su činili Ilja Mikitišin, diplomirani inženjer arhitekture i Igor Mikitišin, Miljan Salata i Rajko Anđelić, svi m. arhitekture. Sva nagrađena rešenja biće javno izložena, a konkurs dozvoljava mogućnost eventualnih dorada ili izmena.

Budući kompleks, po projektnom zadatku, nalaziće se na drugoj najvišoj koti Cera, između crkve Svetog Jovana Šangajskog i planinarskog doma, na području izlomljenog pravougaonog oblika od oko dva hektara, koji se nalazi u samoj šumi uz postojeći rimski put.

Imajući u vidu opredeljeni prostor i njegov istorijski značaj, prvonagređeni autori su urbanistička rešenja postavili po uzoru na poziciju srpskih armija, raspoređenih uoči i tokom same Cerske bitke. Od triju armija, primat je dobila Druga na čelu sa generalom Stepom Stepanovićem, dok preostale čuvaju bokove. Tematski razbacani objekti po ostatku lokacije predstavljaju divizije i pukove.

Centralni motiv Memorijalnog kompleksa jeste spomenik – vidikovac, sa krstom u osnovi, visok čak 56 metara, koji bi s obzirom na položaj Cera bio uočljiv iz velikog dela Srbije, a svakako i preko Drine. Do njega bi se stizalo simboličkom paralelom, koja pravi zasek u terenu i uliva se u „krst“. Kompleks predviđa i izgradnju Muzeja Velikog rata od 1.500 kvadrata, Dokumentacionog centra od 886 kvadrata i Edukativnog centra od 1.314 kvadrata, zatim pansionski smeštaj od 709 kvadrata i pomoćne objekte od 126 kvadrata.

Ukupna površina planiranih objekata na lokaciji Memorijalnog kompleksa je 4.500 kvadrata, a orijentaciona investiciona vrednost oko 2,7 miliona evra. Pretpostavljena vrednost spomen obeležja od punih i praznih kocki, koja simbolizuju žive i pale junake Velikog rata iznosi oko 160.000 evra i ono bi moglo da bude među prvima urađeno. U izgradnju i uređenje putne mreže na Ceru vlada Srbije je već ove godine uložila preko 150 miliona dinara.

*  Naslovna i ostale fotografije su iz konkursne dokumentacije MGSI